NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

“NGƯỜI KHAI SÁNG THĂNG LONG ” – VỞ KỊCH LỊCH SỬ THÀNH CÔNG

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Chỉ vài ngày nữa là năm “Hai nghìn” và sau 10 năm nữa, Hà Nội, trái tim của Tổ quốc sẽ ở tuổi xuân một nghìn trọn vẹn, rực rỡ. Thật có ý nghĩa khi ở thời điểm ấy xuất hiện vở kịch lịch sử “Người khai sáng Thăng Long” của Cát Điền. Tác phẩm hoàn thành trong trại sáng tác Quảng Bá do Hội sân khấu Hà Nội tổ chức – Hè 1999; NXB sân khấu, xuất bản 1999.

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

CUỐN TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ CỦA MỘT THỜI ĐỔI MỚI

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Nguyễn Xuân Khánh không chọn thời nào mà ông chọn thời cuối Trần sang Hồ: Một thời kỳ phải cứu tử, phải đổi mới thậm chí phải thoát xác: đau thương nhưng sôi động, hoành tráng với những nhân vật vô cùng hấp dẫn, nhất là Hồ Quý Ly, nhà cải cách hết sức đặc sắc, gắn liền với số phận của đất nước, của Thăng Long – Đông Đô và Tây Đô, chúng ta kỷ niệm 700 năm ngày mất của Trần Quốc Tuấn, 70 năm thành lập Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam và chuẩn bị chào đón một nghìn xuân Thăng Long trọn vẹn, nhà văn Nguyễn Xuân Khánh cho ra đời cuốn tiểu thuyết lịch sử đặc biệt như thế là thông minh hợp thời “tuỳ duyên”.

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

PHÁP QUAN GIỮA ĐỜI THƯỜNG

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Đây là câu chuyện lịch sử về một pháp quan đời Nguyễn từng xét xử nhiều án kiện nhưng đến lượt mình lại bị “lừa” trong một vụ án về “quyền tác giả”.

Đỗ Huy Uyên sinh năm 1820, ở làng La Ngạn, huyện Đại An, Phủ Nghĩa Hưng, Nam Định, đỗ Cử nhân khoa Canh Tý, đời Minh Mạng 21 (năm 1840), đỗ Phó bảng khoa Tân Sửu, đời Thiệu Trị 1 (năm 1841). Huy Uyên ngay từ thuở ấu thơ đã nối tiếng thần đồng, cha ông là Tuần phủ ở Trung bộ có tính hay khoe tài con mình.

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

CUỘC VI HÀNH XỬ ÁN CỦA THÁI SƯ LÂN QUỐC CÔNG ĐINH LIỆT

(Ghi theo Ngọc phả họ Đinh và truyền thuyết ở Đông Cao, Nông Cống Thanh Hóa)

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Được vua Lê Thánh Tông cho phép vi hành thị sát ở khắp 13 đạo trong cả nước với quyền “Tiền trảm hậu tấu”, nhằm phát hiện xử lý bọn tham quan, ô lại; xem xét giải quyết các trường hợp bị oan khuất của dân lành, ngày 16 tháng giêng năm Giáp Ngọ (1474) Thượng trụ quốc Thái sư Lân quốc Công Đinh Liệt bắt đầu cuộc vi hành. Cuộc đi ban đầu dùng toàn ngựa, tránh việc dùng cáng, dùng kiệu, tránh hò hét, trống dong cờ mở. Nơi xuất phát từ Đông Kinh, rồi đi Sơn Nam – Tân Hưng – Khoái Châu – Kiến Xương – An Bang – Lạng Giang – Cao Bằng – Thái Nguyên – Qui Hóa – Tam Đài – Đà Giang – Thanh Hóa – Diễn Châu, Tân Bình – Thuận Hóa … Sau đó, dùng thuyền trở ra, xem xét toàn bộ dân tình vùng ven biển từ Châu Đại Chiêm ra đến cửa sông Bạch Đằng, rồi trở về bên Nhị Hà đúng ngày 16 tháng 6 năm Giáp Ngọ. Trong cuộc vi hành, Đinh Liệt đã cách chức và hạ trật 7 quan chức cấp châu, huyện tham nhũng; ban thưởng và khuyến khích cho một số quan lại liêm chính, biết thương dân. Đồng thời, ông đi sâu tìm hiểu việc xử kiện của giới quyền chức địa phương, phát hiện ra một số quan lại đỗ cao, mà có khi còn chữ “tác” đánh chữ “tộ”; “ngộ” đánh ra “quá”,… như chuyện sau:

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

MIẾU THỜ TÀI NỮ NGUYỄN THỊ LỘ DUY NHẤT Ở HÀ NỘI

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Kể cả làng Hới ở huyện Hưng Hà tỉnh Thái Bình, có hội chiếu mùa xuân lừng lẫy từng gắn với cuộc đời bà Nguyễn Thị Lộ, đến nay cũng chưa tìm thấy một di tích nào thờ bà. Những nơi thờ Nguyễn Trãi nổi tiếng ở Nhị Khê (Thường Tín) và ở Côn Sơn cũng khó tìm thấy nơi thờ xứng đáng, riêng cho Nguyễn Thị Lộ, người bạn đời, một trợ thủ đắc lực nhất của nhà văn hóa thế giới, vị anh hùng dân tộc đó. Ấy thế, nhưng thôn Khuyến Lương (thuộc xã Trần Phú, huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội) vùng đất còn ít người nhắc tới lại có miếu thờ Nguyễn Thị Lộ duy nhất ở Hà Nội (và nước ta) cùng với đền thờ Nguyễn Trãi.

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

TÌNH XUÂN NGUYỄN TRÃI, MỐI TÌNH CHỐN RỪNG XANH BIÊN GIỚI

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Nhìn những cây chuối đang mờ dần trong bóng đêm, nhưng những nụ non phong kín vẫn còn biêng biếc màu xuân, đâu đây thoang thoảng hương thơm. Nguyễn Trãi bất giác nghĩ tới những lá thư tình của Nguyễn Thị Lộ cũng từng phong kín, nồng thơm mùi mực. Ông cầm bút viết mấy câu thơ chứ Nôm:

Tự bén hơi xuân tốt lại thêm

Đầy buồng lạ màu thâu đêm

Tình thư một bức phong còn kín

Gió nơi đâu gượng mở xem.

Đọc tiếp »

… Mà là ông Đốc lý người Việt duy nhất, cuối cùng của Hà Nội, thuộc chế độ “bù nhìn Trần Trọng Kim”, chấp chính chỉ trong có 1 tháng.

TẠP CHÍ XƯA & NAY

Số 418, tháng 12/2012

Nhầm lẫn việc ai đặt tên Quảng trường Ba Đình

Trong chương trình Thời sự trên VTV1 phát sóng đêm 6-12 có đoạn ca ngợi việc giáo dục lịch sử của thầy giáo Hoàng Xuân Khánh, Hiệu trưởng trường Tiểu học Minh Khai 1, thành phố Thanh Hóa cùng người cộng sự Đinh Xuân Hướng đã xây dựng ý tưởng Vườn lịch sử xứ Thanh để giúp thầy cô giáo và các em học sinh dạy và học sử bằng trực quan sinh động, cung cấp kiến thức lịch sử về địa phương. Tiếc rằng, khi chú giải cũng như khi phát biểu, thầy giáo Hoàng Xuân Khánh đã nhầm lẫn, rằng: “Tảng đá mang tên Ba Đình, chiến khu Ba Đình và khi đọc mới biết được rằng, chính địa danh Ba Đình của Thanh Hóa đã được Bác Hồ lấy tên làm quảng trường nơi Bác đọc Tuyên ngôn độc lập”. Nếu không có sự nhầm lẫn này thì việc thầy và cộng sự của mình xây dựng Vườn lịch sử xứ Thanh sẽ là mô hình được nhân rộng cả nước rất có ý nghĩa. Ở đây, việc nhầm lẫn của thầy không phải là ít, rất nhiều người từ trước đến nay vẫn nhầm lẫn như thế.

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

ÁI TÌNH TRONG MỘNG, TRONG THỰC CỦA LÊ THÁNH TÔNG

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Có đêm nào tuyệt diệu như đêm nay: giữa những ngày nương náu trong dân, tránh sự truy lùng của phe cánh đối địch ở triều, bà Ngô Thị Ngọc Dao, vợ thứ của Hoàng đế đã quá cố Lê Thái Tông lại được gặp gỡ quan Điện tiền đô chỉ huy sứ Nguyễn Đức Trung, một người bạn hồi thơ ấu của bà.

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

CHUYỆN TÌNH ÁI CỦA VUA LÊ THÁI TÔNG

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Không phải khó nhọc ra sinh vào tử mở nước như tiền nhân, mới 11 tuổi Thái Tông đã dễ dàng nối ngôi Lê Lợi nên ông sớm được hưởng lạc.

Vào tuổi biết yêu ngoài công việc triều chính, ông khác nào một con bướm mẫn cán tha hồ thưởng thức hương nhụy trong vườn hoa phi tần muôn tía nghìn hồng. Trong đó nổi bật lên ba đóa hồng rực rỡ: Dương Thị Bí, Lê Thị Mai, Nguyễn Thị Anh. Họ đã làm át đi những bông hoa bình thường như Lê Thị Ngọc Dao, con gái quan Đại Tư Đồ Lê Sát (từng được phong làm Nguyên phi) và Lê Thị Lệ, con gái quan đô đốc Lê Ngân (từng được thăng tới Huệ phi)…

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

CÁC CUỘC HÔN NHÂN CỦA THÁI TỔ LÊ LỢI

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Hai dòng họ lớn Lê – Trịnh ở Thanh Hóa nhiều đời gắn bó với nhau, hẳn một phần cũng góp vào cái thế “Lê tồn Trịnh tại” về sau. Mở đầu ta thấy nói đến Lê Lợi, Hoàng đế khai sáng nhà Hậu Lê lặp lại cha mẹ, Lê Lợi cũng lấy người con gái họ Trịnh và cùng với đệm tên là Ngọc”. Đó là Trịnh Thị Ngọc Lữ. Nhưng lần này lặp lại ở mức cao hơn vì vừa là được sự sắp đặt của cha mẹ như cũ, lại vừa là tình yêu đôi lứa. Ngọc Lữ nhớ mãi ngày cha mình dẫn về nhà một thanh niên “dung nhan tươi đẹp hùng vĩ, mắt sáng mồm rộng, bước đi oai vệ như rồng như hổ” đã bắn chết con hổ xám cứu ông trong một buổi đi săn. Điều đáng mừng nhất là thanh niên đó lại là người mà ông đã cùng Lê Khoáng sắp xếp cho đính ước với Ngọc Lữ từ trước.

Đọc tiếp »

NHÌN LẠI LỊCH SỬ *

LÝ THÁI TỔ VỚI NHỮNG MÙA XUÂN HUYỀN DIỆU

TS. ĐINH CÔNG VĨ

Lý Công Uẩn, vua Thái tổ triều Lý là người sáng nghiệp một vương triều tập quyền, thống nhất đầu tiên của nước ta, chính thức chọn Thăng Long là Thủ đô, trái tim của cả nước, cách chúng ta gần tròn một ngàn năm. Một sự lạ lùng, trong đó có sự trùng hợp đến mức lý thú là cuộc đời Lý Thái Tổ từng gắn bó với những mùa xuân, có những sự kiện đáng nhớ, được rực rỡ lên thêm bởi những hào quang truyền thuyết huyền diệu, có ý nghĩa.

Đọc tiếp »